|
CANLILARDA BESLENME ŞEKİLLERİ
A)Ototroflar:
İhtiyacı olan organik besinleri kendileri sentezleyebilen
canlılardır. Besin sentezlerken kullandıkları enerjinin şekline
göre iki tip ototrof canlı vardır:
a) Fotoototroflar:
Klorofilleri sayesinde ışık enerjisi kullanarak
organik besin sentezleyenler. Klorofilli bakteriler,Mavi-yeşil
algler, Kloroplast taşıyan protistalar ve bitkiler bu gruptan
canlılardır.
b) Kemoototroflar:
Kuvvetli oksidasyon enzimleri sayesinde
oksitledikleri inorganik maddelerden (H,Fe,NH3,nitrit vb.) elde
ettikleri kimyasal enerjiyi kullanan bakteriler bu gruptur.
B) Hetotroflar:
İhtiyacı olan organik besinleri diğer canlıların
vücudundan karşılarlar. Besinlerini almaları bakımından üç gruba
ayrılırlar.
a) Holojoik beslenme:
·
Besinlerini katı parçalar halinde alırlar
·
Sindirim sistemleri ve enzimleri gelişkindir
·
Hareket sistemleri gelişkindir
·
Gelişkin duyulara sahiptirler
Holojoik canlılar kullandıkları besinin özelliklerine
göre sindirim sistemleri ve beslenme davranışlara sahiptir.
1) Herbivorlar:
Bitkisel besinlerle beslenenler
·
Öğütücü dişler gelişkindir
·
Sindirim kanalları gelişkindir
·
Mide gelişkin ve bölmelidir
·
Bitkisel besinlerin besleyici değeri az olduğundan
fazla besin alırlar
·
Beslenmeleri uzun sürer
·
Bitkisel besinlerden yararlanma azdır
·
Bazı gruplar sindirim sistemlerinde selüloz sindiren
enzimlere sahip bakteri vb. canlılara simbiyoz yaşarlar.
2) Karnivorlar:
Hayvansal besinlerle beslenenler
·
Parçalayıcı(Köpek) dişler gelişkindir
·
Sindirim kanalı kısadır
·
Hareket ve duyu sistemleri gelişkindir
·
Etin besleyici değeri fazla olduğundan beslenmeleri
kısa sürer
·
Uzun süre aç kalabilirler
3) Omnivorlar:Hem
hayvansal hemde bitkisel besinlerle beslenebilenler
·
Sindirim Özellikleri ile karnivorlara benzerler
·
Selüloz hariç diğer bitkisel besinlerden faydalanacak
enzimlere sahiptirler
·
Tohum,meyve ve hücre öz suları bitkisel besinlerini
oluşturur
b) Saprofit beslenme
·
Sindirim sistemleri yoktur
·
Sindirim enzimleri vardır
·
Hücre dışı sindirim vardır
·
Ölü bitki ve hayvan artıkları üzerinden beslenir
·
Doğada madde döngüsü için önemli canlılardır
·
Bazı bakteriler ve mantarlar bu gruptandır
·
Üzerinde yaşadıkları canlıya zarar verirler
c) Parazit beslenme
Hayvansal parazitler endo ve ekto olmak üzere
ikiye ayrılır
-Ekto parazitler:
·
Sindirim sistemleri ve enzimleri vardır .
·
Hareket sistemleri ve duyuları gelişmiştir
·
Konakçının vücudu üzerinden besinlerini karşılarlar
-Endo parazitler:
·
Sindirim sistemleri yoktur
·
Sindirim enzimleri yoktur
·
Üreme sistemleri hariç diğer sistemleri körelmiştir
Parazit canlıların konağa olan bağımlılığı bakımından
ikiye ayrılırlar:
1) Yarı parazitlik:
Belirli besinler için konağa bağlanan canlılar Örnek:Ökseotu
Fotosentez yapmalarına karşı su ve mineralleri başka bitkilerin
iletim demetlerinden emeçleri ile alırlar
2) Tam parazitlik:
Bütün besinlerini konakçıdan alan parazitlerdir Bu parazitlerde
üreme hariç diğer sistemler körelmiştir
Bazı özel parazitlik durumları:
-Parazit-patojen:Konukçu canlıda hastalık ve ölümlere
neden olurlar
-Obligat parazitler:Yaşamsal evrelerinin çoğunu
konukçu vücudunda geçirirler. Bazı yaşamsal olayları ancak konukçu
vücudunda gerçekleştirebilir.
C) Hem ototrof hem hetotrof beslenme:
Bazı ototrof canlılar fotosentezle besinlerini
üretebilirler ancak ihtiyaç duyduklarında diğer canlılarıda besin
olarak kullanabilirler.
Örnekler: a)Protistalarda EUGLENA
·
Tek hücreli
·
Hücre ağızlarından aldıkları besinlerle hetotrof
beslenirle
·
İhtiyaç duyduklarında kloroplastları ile fotosentez
yaparak ototrof beslenirler
·
Göz lekeleri bulunur
·
Hücre içi sindirim görülür
Örnek: b)Bitkilerden Dionea,Drosera,Nephentes gibi
insektivorlar
·
Kloroplastları vardır ve fotosentez yaparlar
·
Azotça fakir sulak topraklarda yaşarlar
·
Yaprakları metamorfozla böcek kapanı haline gelmiştir
·
Azot ihtiyaçlarını yaprakları ile yakaladıkları
böcekleri, yapraklarında sindirerek sağlarlar
·
Hücre dışı sindirim görülür
CANLILAR
ARASINDAKİ BESLENME BAĞINTILARI
Bazı canlı türleri yaşamsal olaylarını devam ettire
bilmek için diğer canlılarla beraber yaşamak zorundadırlar. Canlılar
beslenme,
üreme,barınma,hareket,korunma gibi yaşamsal olaylarda
başka canlılara ihtiyaç duyarlar. Bu ilişki yarar zarar ilişkisine
göre üç şekilde gerçekleşir.
1) Kommensalizm:
Birlikte yaşayan türlerden biri birliktelikten yarar
sağlarken diğer tür yarar veya zarar görmez.
2) Mutualizm:
Birlikte yaşayan iki ayrı türde birliktelikten yarar
sağlarlar.
3) Parazitizm:
Birlikte yaşayan iki ayrı tür bireylerinden biri bu
durumdan faydalanırken diğeri bundan zarar görür.
BESİN ZİNCİRİ VE BESİN PİRAMİTLERİ
Besin zincirleri
Doğada canlılar başka bir canlıyı besin olarak
kullanırken kendileride başka canlıların besini olurlar. Canlıların
birbirlerini tüketmelerine göre sıralanmaları ile oluşan zincire
besin zinciri denir. Zincirin her halkası ayrı bir tür tarafından
oluşturulur. Ancak hiçbir zaman doğada tek sıralı zincire
rastlanmaz. Bir canlı besin olarak birden fazla türü besin olarak
kullanırken kendiside birden çok türün besini olur. Bu durum
zincirlerin birbirine karışıp beslenme ağları oluşturmasına neden
olur.
·
Besin zincirleri ile canlılar arasında organik madde
ve enerji akışı gerçekleşir.
·
Zincir ne kadar kısa ise madde ve enerji o kadar
ekonomik kullanılır.
·
İlk halkada ototroflar bulunur
·
Son halkada 3.tüketiciler (Yırtıcılar) bulunur
·
Zincirdeki canlılar fonksiyonlarına göre üç tiptir
1)
Üreticiler
2)
Tüketiciler: a) Birincil tüketiciler (Herbivorlar)
b) İkincil tüketiciler
(Karnivorlar)
c) Üçüncül tüketiciler
(Karnivorlar)
3)
Ayrıştırıcılar
·
Ayrıştırıcılar zincire her halkadan katılabilir
·
Her halkada önceki halkadan alınan organik madde ve
enerjinin %90 ‘ı canlının yaşamsal olaylarında tüketilirken , canlı
vücudunda saklı tutulan % 10 ‘u besini olduğu sonraki halkaya geçer.
Bu duruma % 10 yasası denir.
|
